Умари Хайём - Зиндагиномаи МУХТАСАР | Биография Омара Хайяма = 2017=

Зиндагинома (Биография) -и мухтасари Умари Хайём. Гиёсиддин Абу-ль-Фатх Ума́р ибн Ибрахим ал-Хайяём Нишопури́ – файласуф, ситорашинос, риёзи, шоир, ва нависандаи форсу-точик. Баҳори соли -1048 дар Нишопур ба дунё меояд. Ва дар он чо тахминан то ба сини 16 солаги зиндаги ва таҳсил мекунад. Умар фарзанди Иброхими хаймасоз буд ,аз ин чо тахаллуси у хаём. Инчунин вай хохаре дошт ба номи Оиша. Дар сини 8 – солаги у ба талаби илмхои – риёзи, ситорашиноси, ва файласуфи шуруъ кард. Баъди 12 сола шудан Умар толибилми мадрасаи Нишопур шуд. Сони – тар у дар мадрасахои Балх, Самарканд, ва Бухоро тахсил намуда аст. У дар он чо фики исломи ва тиб-ро аъло аз худ намуд ва унвони хаким ро гирифт. Лекин амали тибби уро кам чалб мекард. Мехнатхои илмии Собит – ибн Курра ва риёзиёти мисри кадим ро мутолиа мекард. Айоми кудакии Хайёом дар даври тасарруфи Осиёи миёна аз тарафи "Салчукиён" рост меояд. Ва дар ин давр бисёр одамон ва теъдоди зиёди олимон нобуд мешаванд, сонитар у дар сарсухани «Алчабр-аш» ба талхи менависа: «Мо шохиди нобудшудани олимон будем, ки аз чумлаи онхо теъдоди ками парешоне боки монд. Шиддати такдир дар ин замона намегузорад, ки онхо пурра ба илм дода шаванд . Кисми зиёди онхое, ки дар айни хол ба ном олиманд , ба хак чомаи ботил мепушонанд ва дар илм аз хати тазвиру дуруяги берун намеоянд. Ва агар онхо бо одаме во хуранд, ки хакикат чуй ва рост дуст бошад, ки кушиши дафъи ботил, мунофики, лоф зани ва дуруг мекунад. Онхо уро мавриди маскара карор медиханд » Дар сини 16 - солагии Хайём, дар айоми вабо падара , ва баъдан модараш аз кайди хаёт мегузаранд. Умар хона ва коргохи падарашмеро мефурушад ва ба Самарканд рахсипор мешавад. Дар он вакт Самарканд чун яке аз марказхои илму фарханги шарк машхур буд. Дар Самарканд у авал дар яке аз мадрасахо ба тахсил шуруъ мекунад, аммо баъди як чанд баромадхояш бо гаронии илми худ у хама ро дар хайрат мегузорад ва ба зудди аз чумлаи устодон мешавад. Мисли дигар донишмандони он замона Хайём дар як шахр тавакуфи зиёд намекард. Баъд аз чахор сол у Самарканд ро тарк карда ба "Бухоро" меояд, ва дар осорхонахои китоби фаъолияти кори мекунад. Дар муддати дах солее ,ки Умар дар Бухоро мегузаронад, у чахор китоби рисолаи асосии риёзи ро менависад. Соли 1974 уро ба Исфахон ки маркази давлати Санчариён буд, ба дарбори Малик-Шохи салчуки даъват мекунанд. Бо ибтикор ва хифозати вазири асосии шох Низомул Мулк Умар падари рухонии султон мешавад. Баъд аз ду сол Молик-шох уро мансуф ба сардории расадхонае ки яке аз расадхонахои калонтарини дунё хисобида мешуд таин намуд. Дар муддати фаолияташ дар сари ин мансаб, Умари Хайём на танхо фаъолияти риёзиашро давом дод балки у ба яке аз ситора шиносони машхур табдил ёфт. Бо хамрохии гурухи олимон у таквими (календари) наве, ки аз таквими Григорие, ки мо то ба хануз истифода мебарем аниктар кашф кард. Ва инчунин «Чадвали нучумии Маликшохи» ро ташкил намудааст, ки дастури нучумии муштарак ро дар бар мегирифт, ва дар хамин айём шархи мушкилотхои китоби «Евклида» ки (1077г.) ибоарт аз се китоб буд,ки дар китоби дувум ва севуми он «назарияи нисбати» , илми хисоби-ро барраси намуда аст, ба сомон расонид. Лекин дар соли 1092 – бо фавти , султон Молику-Шох ва вазир Низомул-Мулк , ки сарпарасти Расадхона буд, зиндагии Исфахонии у ба поён мерасад. Уро ба озодфикрии бе-Худои мутахам мекунанд, ва шоир мачбур мешавад, ки поитахти Салчукиён ро тарк кунад. Такрибан 15 соли охири Хаём дар зодгохаш Нишопур мегузарад, ва аз соатхои охирини у муосири даври у ки Бойҳакки буд мегуяд: Ман аз забони домоди эшон шунида будам: Рузе дар вакти хондани «Ал-Конуни Абу-Али Ибни-Сино устоз наздик шудани ачал ро ҳис крданд (он вакт сини эшон аз 80 гузашта буд) ва дар бобе , ки бахшида ба душвортарин масъалаи мета-физики расида буд, сарлавхаи ин боб «Вохиди дар бисёри» ном дошт, таваккуф карданд, ва дар байни варакҳо мисвоке ро ,ки дар даст дошт гузошт, китобро пушид , баъдан наздикон ва муридонашро чег зада мероснома тардиб дод, ва баъд аз он тарки тановули хурок ва нушоки намуд. Номози хуфтан-ро адо намуда , сачдае кард ва баъдан ба зону истода гуфт: «Худоё ! Бо-кадри имкон ман ҳаракат кардам, ки туро дарк кунам. Маро бубахш ! Он кадаре ки ман туро дарк кардам, хамон кадар ба ту наздик шудам» Бо ин сухан дар забон Зимистони соли 1131 ситораи тобон, чароги илму фарханг , шохи олимони сарзамини форсу-точик Абу-ль-Фатх Ума́р ибн Ибраҳим ал-Хайяём Нишопури́ моро падруд кард. Ёдат ба хайр бод , устоди бузург, худо ёрат. ▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰ ✔ Бо мо бошед : YouTube - https://www.youtube.com/darvesh ✔ Бо мо бошед дар: VK - https://vk.com/darvesh_tv ✔ Бо мо бошед дар: OK - https://ok.ru/group/54877855088644 ✔ Дастхо боло ! =) ✔ Нуктаи назари худро дар коммент изхор кунед! ▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰▰